Làn sóng chỉ trích

Những lời chỉ trích đối với bộ tam S&P, Moody’s Investors Service và Fitch Ratings đang ngày càng gia tăng. “Các cơ quan quản lý và nhà đầu tư đều nghiện các xếp hạng tín nhiệm như nghiện ma túy”, Frank Portnoy, Giám đốc Trung tâm Luật Chứng khoán và Doanh nghiệp thuộc Đại học San Diego (Mỹ), nhận xét. “Những đánh giá này thiếu tính xác thực. Mọi nghiên cứu học thuật đều cho thấy chúng thường không bắt kịp được thị trường. Vậy tại sao mọi người phải nháo nhào trước những đánh giá xếp hạng như vậy?”, ông đặt câu hỏi.

Một số ý kiến khác thì cho rằng, cái uy của các tổ chức đánh giá tín nhiệm cần được xem xét lại. Bởi lẽ, sau khi các tổ chức này gán nhãn AAA (xếp hạng an toàn) cho các chứng khoán được đảm bảo bằng tài sản thế chấp, cả thế giới đã điên cuồng mua vào.

Một báo cáo do Ủy ban Quốc hội Mỹ công bố cách đây 3 tuần cho thấy, các tổ chức tín nhiệm biết rõ mô hình đánh giá rủi ro của họ đã bị lỗi vào năm 2006, nhưng đã không có hành động gì cho đến tháng 7.2007, khi họ hạ bậc tín nhiệm các chứng khoán dưới chuẩn trị giá hàng tỉ USD. Từ đó, họ khơi mào cho cuộc khủng hoảng tài chính bắt đầu từ Mỹ và nhanh chóng lan rộng khắp thế giới.

Thượng nghị sĩ Mỹ Carl Levin, phụ trách điều tra nguyên nhân của cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, cho rằng, chính hành động hạ bậc kiểu “sát phạt” này đã châm ngòi cho cuộc khủng hoảng tài chính vừa qua.

Và những căn nguyên

Tuy nhiên, cần phải thừa nhận rằng các tổ chức đánh giá tín nhiệm và giới doanh nghiệp có mối ràng buộc chặt chẽ với nhau về mặt luật pháp. Và vì thế, tháo gỡ vấn đề không phải là chuyện dễ dàng.

Kể từ năm 1975, các quy định tại Mỹ đòi hỏi các tổ chức phát hành trái phiếu phải sử dụng dịch vụ xếp hạng của S&P, Moody’s hoặc Fitch để đánh giá độ tin cậy của các trái phiếu do họ phát hành. Trên thế giới, Hiệp định Basel II (hiệp ước quốc tế về tiêu chuẩn an toàn vốn nhằm đảm bảo sự hiệu quả của hệ thống tài chính) cũng gắn kết chặt chẽ với những đánh giá của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm. “Các xếp hạng tín nhiệm là một phần của luật lệ. Nếu bạn là một tổ chức phát hành nợ, muốn nợ của bạn được thị trường chấp nhận, bạn phải được đánh giá bởi một tổ chức xếp hạng phù hợp”, Patricia Langohr, Giáo sư Kinh tế tại Trường Kinh doanh ESSEC (Pháp) và là đồng tác giả cuốn sách viết về các tổ chức đánh giá tín nhiệm The Rating Agencies and their Credit Ratings, cho biết.

Tuy nhiên, việc dịch vụ xếp hạng của các tổ chức đánh giá tín nhiệm lại được các nhà phát hành trái phiếu trả tiền đã tạo ra sự mâu thuẫn về lợi ích. “Nó cũng giống như bạn trả tiền cho giáo sư của bạn để có được chứng chỉ”, Langohr nói. Và điều này không đảm bảo được tính khách quan và minh bạch trong các đánh giá của những tổ chức xếp hạng tín nhiệm.

Mặt khác, việc hạ bậc tín nhiệm các chứng khoán đảm bảo bằng tài sản thế chấp vào năm 2007 và nợ nước ngoài của Hy Lạp xuống hạng rủi ro đã gây ra những tác động kiểu dây chuyền, nhanh chóng lan rộng khắp toàn cầu. Một phần vì nhiều chính phủ nghiêm cấm các nhà đầu tư, quỹ lương hưu đầu tư vào các trái phiếu có mức xếp hạng thấp. “Ngay khi một khoản đầu tư bị đánh giá là rủi ro, nhiều nhà đầu tư, trước sức ép của các quy định chính phủ, phải ồ ạt bán ra”, Langohr cho biết.

Còn ông Portnoy, Đại học San Diego, thì cho rằng, cách ứng xử theo kiểu an toàn của các tổ chức đánh giá tín nhiệm khiến cho họ thường thất bại trong việc dự đoán khi nào các doanh nghiệp hoặc chính phủ rơi vào khủng hoảng. “Điều này có thể thấy qua nhiều trường hợp, không chỉ các ngân hàng Lehman Brothers và Bear Stearns, mà cả Tập đoàn công nghệ Enron, Orange County (tại California, phá sản vào năm 1994) và tập đoàn bảo hiểm AIG, tất cả đều được xếp hạng AAA trước khi phá sản”, ông nói.